Ngày Quốc khánh 2/9 là một trong những ngày lễ quốc gia trọng đại của toàn thể dân tộc Việt Nam. Cứ đến mùng 2 tháng 9, trong lòng mỗi người con đất Việt lại trào dâng niềm xúc động, lòng tự hào về một thời kỳ lịch sử hào hùng và oanh liệt. Năm 2026, toàn quốc cùng nhau hướng tới kỷ niệm tròn 81 năm ngày Quốc khánh nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2026). Vậy 2/9 là ngày gì, nguồn gốc ngày Quốc khánh bắt đầu từ đâu và ngày lễ này mang những ý nghĩa lịch sử như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

Ngày 2/9 là ngày gì? 

Ngày 2/9 là ngày Quốc khánh nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Đây là ngày lễ Quốc lễ kỷ niệm trọng đại, đánh dấu bước ngoặt lớn trong sự nghiệp giữ nước và dựng nước của dân tộc Việt Nam.

Hình 1: Lễ đài Độc lập trên Quảng trường Ba Đình, Hà Nội ngày 2/9/1945 - Nguồn: Baotanglichsu.vn

Vào ngày này năm 1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử (Hà Nội), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, trịnh trọng tuyên bố trước toàn thể đồng bào và thế giới về sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam). Từ đó, ngày 2/9 hằng năm trở thành ngày hội lớn của toàn dân, ngày mà mọi người cùng hướng về Tổ quốc để tri ân công lao của các thế hệ đi trước.

Nguồn gốc và bối cảnh lịch sử ngày 2/9/1945 

Để hiểu trọn vẹn nguồn gốc ngày 2/9, cần nhìn lại những cột mốc quan trọng của lịch sử Việt Nam trong những ngày tháng Tám năm 1945 - thời điểm dân tộc đứng trước bước ngoặt quyết định về vận mệnh đất nước.

Bối cảnh lịch sử trước ngày 2/9/1945 

Năm 1945, tình hình thế giới và trong nước có những chuyển biến mạnh mẽ. Sau khi phát xít Nhật đầu hàng quân Đồng minh, thời cơ vàng xuất hiện, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lãnh đạo nhân dân tiến hành cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên phạm vi cả nước. Tại Hà Nội, khởi nghĩa thắng lợi vang dội ngày 19/8/1945. Tiếp đó, phong trào lan rộng khắp nơi và đến ngày 30/8/1945, vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị, đánh dấu sự chấm dứt của chế độ phong kiến nghìn năm.

Trong bối cảnh lịch sử sục sôi đó, việc tuyên bố nền độc lập của Việt Nam trước quốc dân và thế giới trở thành nhiệm vụ mang tính sống còn. Sau khi trở về Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dồn hết tâm huyết chuẩn bị cho bản Tuyên ngôn Độc lập. Văn kiện quan trọng này chính là nền tảng cốt lõi để chuẩn bị công bố trước toàn thể thế giới tại Quảng trường Ba Đình vào ngày 2/9/1945.

Ngày 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình 

Chiều ngày 2/9/1945, hàng vạn người dân đã tụ họp đông đảo tại Quảng trường Ba Đình. Trong không khí trang nghiêm và hân hoan ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bước lên lễ đài và đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, trịnh trọng tuyên bố trước quốc dân và toàn thế giới sự ra đời của một Nhà nước Việt Nam mới. 

Hình 2: Ngày 02/9/1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Bản Tuyên ngôn Độc lập - Nguồn:quochoi.vn

Câu nói đanh thép của Bác: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập...” đã trở thành lời tuyên cáo hùng hồn kết thúc hơn 80 năm đô hộ của thực dân Pháp và chấm dứt chế độ phong kiến nghìn năm.

Sự kiện ngày 2/9/1945 vì thế không chỉ đánh dấu sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mà còn mở ra một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên độc lập, tự do và nhân dân làm chủ vận mệnh đất nước.

Sự thay đổi tên gọi qua các thời kỳ 

Một thông tin thú vị về ngày 2/9 là trong những năm đầu sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, ngày này chưa được gọi chính thức là “Ngày Quốc khánh”.

Theo Sắc lệnh 22C NV/CC ngày 18/2/1946, ngày 2/9 được quy định là “Ngày Việt Nam độc lập”. Trong khi đó, Sắc lệnh 141 ngày 26/7/1946 quy định ngày 19/8 (ngày kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám thành công) là “Ngày Quốc khánh Việt Nam”.

Bước ngoặt lớn diễn ra vào năm 1954 khi văn bản “Khẩu hiệu kỷ niệm cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9” ra đời. Đây chính là văn bản chính thức đầu tiên mà Chính phủ sử dụng cụm từ “Quốc khánh” để gọi tên ngày 2/9.

Sau đó, ngày 2/9 chính thức được luật hóa là ngày “Quốc khánh Việt Nam” tại Điều 145, Hiến pháp năm 1992. Cho đến Hiến pháp năm 2013 tại Chương 1, Điều 13, Mục 4, Nhà nước tiếp tục khẳng định vững chắc vị thế pháp lý: “Quốc khánh nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam là ngày Tuyên ngôn độc lập 2 tháng 9 năm 1945”. 

Ý nghĩa ngày Quốc khánh 2/9 và giá trị của bản Tuyên ngôn Độc lập

Ý nghĩa ngày Quốc khánh 2/9 không chỉ nằm ở việc ghi nhớ một sự kiện lịch sử. Mà đây còn là một ngày mang những giá trị chính trị, văn hóa, xã hội vô cùng sâu sắc của dân tộc ta.

Đánh dấu sự ra đời của một quốc gia độc lập

Sự kiện 2/9/1945 là bản hùng ca đánh dấu thắng lợi của một thế kỷ ngoan cường chống Thực dân và Phong kiến, mở ra kỷ nguyên mới trên đất nước ta. Tuyên ngôn Độc lập đã khai sinh ra nhà nước Việt Nam Dân Chủ Cộng hòa, là nhà nước độc lập đầu tiên trong hệ thống thuộc địa thế giới và là chính quyền công nông đầu tiên ở khu vực Đông Nam Á.

Hình 3: Chào mừng ngày 2/9 - Ngày Quốc Khánh Việt Nam - Nguồn: mediamart.vn

Khẳng định quyền độc lập, tự do của dân tộc

Một trong những giá trị lớn nhất của Tuyên ngôn Độc lập là khẳng định mạnh mẽ quyền tự do và độc lập của dân tộc Việt Nam. Đây là một văn kiện pháp lý mang tính quốc tế mạnh mẽ. Nó khẳng định quyền con người, quyền bình đẳng và tự do của tất cả các dân tộc trên thế giới, là nguồn cổ vũ lớn lao cho phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa bấy giờ.

Bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc

Dịp lễ 2/9 là thời điểm để toàn thể người dân Việt Nam, kể cả bào kiều ở nước ngoài, cùng nhau hướng về Tổ quốc. Đây là cơ hội quý báu để cùng nhau nhìn lại chặng đường gian khổ và hào hùng của dân tộc, đồng thời tưởng nhớ, biết ơn Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng những người anh hùng đã hy sinh anh dũng vì hòa bình nước nhà. 

Nhắc nhở thế hệ trẻ về trách nhiệm với đất nước

Đối với học sinh, sinh viên và thế hệ trẻ hôm nay, ngày Quốc khánh là một bài học lịch sử đáng trân trọng. Nhìn lại chặng đường gian khổ của cha ông, người trẻ tự nhắc nhở bản thân phải không ngừng học tập, sáng tạo và cống hiến để gìn giữ nền hòa bình và xây dựng đất nước phồn vinh.

Hình 4: Thế hệ trẻ đối với ngày Quốc Khánh Việt Nam - Nguồn: baochinhphu.vn

Trải qua 81 năm, ngày Quốc khánh 2/9 vẫn là một dấu mốc đặc biệt trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Đây là dịp để nhân dân ta nhìn lại lịch sử, ghi nhớ giá trị của độc lập và tự do mà còn là cơ hội để mỗi người tiếp nối tinh thần yêu nước bằng những hành động thiết thực, cùng góp phần xây dựng đất nước ngày càng phát triển. Nhân dịp Quốc khánh Việt Nam 2/9/2026, hãy cùng nhìn lại những trang sử hào hùng của dân tộc, trân trọng giá trị của hòa bình hôm nay và lan tỏa niềm tự hào Việt Nam theo những cách gần gũi nhất.